มีคำถามหนึ่งที่ผมถามเจ้าของธุรกิจแทบทุกรายในการประชุมครั้งแรกว่า “สินค้าขายดีของคุณ กำไรขั้นต้นและกำไรสุทธิเท่าไหร่”
คำตอบที่ผมได้ส่วนใหญ่คือตัวเลขที่ได้จากราคาขายลบต้นทุนวัตถุดิบและรวมหลังบ้านไม่กี่รายการเพียงพอต่อการส่งสำนักงานบัญชีเพียงเท่านั้น ทำให้เวลาเราไล่ดูกำไรสุทธิในการขายจริง ๆ พบว่าบางสินค้าหรือบริการนั้นขาดทุนในทุกครั้งที่มีการขาย
จึงเป็นจุดที่ตัวผมเองก็เศร้าอยู่ไม่น้อยเสียดายในโอกาสที่เข้ามา
เพราะหากคุณปรับราคาขึ้นตอนที่ธุรกิจของคุณลูกค้าเริ่มติดแล้ว ลูกค้าอาจมองว่าทำไมถึงต้องจ่ายแพงขึ้นโดยที่ได้สินค้าและบริการเท่าเดิม และอาจหายไป ทำให้มีผลกระทบกับธุรกิจโดยตรง
และจากที่ผมดูแล SME มากกว่า 100 ธุรกิจ ผมเห็นว่าการตั้งราคาผิดคือปัญหาที่ “เงียบที่สุด” เพราะยอดขายมักจะออกมาดีเสมอแต่กำไรไม่มี และค้นพบอีกทีก็จะเจอปัญหาที่แก้ได้ยาก และขาดทุนไปมากแล้วทำให้แผนที่เจ้าของธุรกิจวางไว้ไม่เป็นดั่งแผนถึงขั้นล้มทันที “การหาต้นทุน กำไรและราคาขายที่ถูกต้อง” จึงเป็นสิ่งหนึ่งที่ผมแนะให้ธุรกิจควรทำให้ดีเสมอในทุกสินค้าและบริการที่คุณทำ
สิ่งที่ SME พลาดบ่อยที่สุดในการตั้งราคา
ปัญหาหลักๆ มีทั้งหมด 4 ด้านด้วยกันที่ผมพบบ่อย
ข้อแรก ลืมคิดภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) เรื่องภาษีสำหรับ SME บางเจ้าอาจจะเป็นเรื่องที่ไกลตัวเพราะว่าหลายท่านกว่าจะทำให้ธุรกิจนั้นเกิดขึ้นได้ด้วยกระบวนการการจัดตั้งบริษัท ทำบัญชี วางแผนการตลาด หาคนดำเนินการธุรกิจ จนธุรกิจรอด ทุกอย่างช่างยากลำบากจริง ๆ
จึงเป็นจุดที่หลายท่านลืมคิดว่าถ้ายอดขาย 1.8 ล้านบาทแล้ว VAT นี่จะคิดอย่างไร เพราะถ้าเพิ่มราคาจาก VAT บางทีลูกค้าก็ไม่ยินยอมและทำให้ยอดขายตก และบางรายขายได้ 10 ล้านบาทต่อปีแล้ว แต่ยังมีสินค้าบางตัวขาดทุนอยู่โดยที่ไม่รู้ตัว
ข้อสอง ไม่ได้รวมต้นทุนที่มองไม่เห็น ในกรณีนี้รวมถึง ค่าเช่า ค่าไฟ ค่าแพ็กเกจจิ้ง ค่าขนส่ง ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม ค่าโฆษณา ของเสีย ของคืน และรวมถึงค่าแรงของเจ้าของเอง ซึ่งทำให้เป็นจุดรั่วที่หลายธุรกิจ มักจะลืมคิดหรือปล่อยข้าม เพราะว่าเห็นว่าเล็กน้อยหรือนึกไม่ถึง ทำให้พอรวมทุกอย่างแล้วเป็นก้อนใหญ่ จากธุรกิจที่กำไรก็สามารถกลับเป็นขาดทุนได้ เช่นกัน
ข้อสาม การตั้งราคาที่อิงด้วยปริมาณ ธุรกิจร้านอาหาร โรงงานผลิต หรือร้านขายของชำ ถ้าหากเราซื้อวัตถุดิบหรือสินค้าจากซัพพลายเออปริมาณที่มากต้นทุนการผลิตก็ยิ่งถูกลง ทำให้มีกำไรมาก แต่หากซื้อในปริมาณที่น้อยอาจจะกำไรน้อย เท่าทุนหรือขาดทุนเลยก็มี ซคางฃเป็นเกมและกลยุทธ์การวางราคาประเภทหนึ่งซึ่งต้องเน้น Volume ปริมาณหนึ่งถึงจะอยู่ได้หรือผลมาจากเศรษฐกิจและปัจจัยภายนอก ทำให้ต้องแบกรับความเสี่ยงมาก
ทำให้การตั้งราคาที่สมดูลระหว่างความต้องการของลูกค้าและกำไรที่เพียงพอต่อการบริหาร Cash Flow สำคัญในกรณีนี้
ต้นทุนที่ SME มักลืมคิด
ลองใช้รายการนี้ตรวจสอบต้นทุนของคุณ
- ค่าแรงของเจ้าของ ถ้าคุณทำงานในร้านวันละ 8-10 ชั่วโมง ค่าแรงนั้นต้องอยู่ในต้นทุน ถ้าไม่คิด แปลว่าคุณกำลังทำงานฟรีแล้วเรียกมันว่ากำไร
- ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มและการชำระเงิน Marketplace, Payment Gateway และค่า Fee ต่างๆ หักเงินทุกออร์เดอร์ รวมกันอาจสูงกว่าที่คุณคิดมาก และมักมีการปรับขึ้นบ่อย ๆ ทำให้ราคาเดิมอาจจะใช้ไม่ได้ในทุกกรณี
- ต้นทุนการหาลูกค้า (CAC) ค่าโฆษณาหารด้วยจำนวนลูกค้าใหม่ ธุรกิจออนไลน์หลายรายมีต้นทุนส่วนนี้สูงจนกินกำไรเกือบหมด
- ของเสีย ของคืน ของแถม โดยเฉพาะอาหารและเครื่องสำอาง
- ค่าเสื่อมของอุปกรณ์ เป็นเคสที่เจอบ่อยเครื่องจักร เตา รถส่งของ วันหนึ่งต้องซื้อใหม่ ในหลายกรณีมักนึกไม่ถึงว่าต้องคิดพอซื้อุปกรณ์และเครื่องจักรใหม่ กลายเป็นค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่ ทำให้ที่ทำมาทั้งหมดอาจเท่าทุนเลยก็ได้
- ดอกเบี้ยและต้นทุนเงินทุน ถ้าใช้เงินกู้มาทำธุรกิจ
เคสจริง: แม่ค้าขายของออนไลน์ ที่ยิ่งขาย ยิ่งกำไรบาง
มีเจ้าของธุรกิจร้านค้าขายของออนไลน์เจ้าหนึ่งขายดีมาก ๆ เป็นมียอดขายเป็นหลักล้านต่อเดือน Feedback ดี รีวิวจากลูกค้าดีมาก แต่เจ้าของรู้สึกว่ามีปัญหาเรื่อง Cash Flow และกำไร
ในกรณีนี้พอผมได้ไล่โครงสร้างจริง ๆ แล้ว มีใช้จ่ายหลายส่วนที่ลืมในสมการ เช่น ค่า Platform ที่เสริมขึ้นมา ค่า Coupon Platform ค่า VAT ที่ลืมคิดมาตั้งแต่เริ่ม และค่าของใช้จิปาถะเพราะเห็นว่าเล็กน้อย ทำให้เกิดกำไรที่บางมาก ๆ
สิ่งที่ผมทำคือ
- รื้อและวางโครงสร้างราคาใหม่ที่ไม่กระทบลูกค้า
- เพิ่ม Volume การสั่งซื้อเพื่อลดต้นทุนสินค้า
- ปรับแผนเรื่องของคนและการการสูญเสียภายในองค์กรโดยที่ไม่จำเป็น
ทำให้เกิดยอดขายตกลงเล็กน้อยแต่ กำไรเพิ่มขึ้นและเจ้าของสามารถมี Cash Flow และทำให้ธุรกิจไปต่อได้ และพร้อมที่จะเก็บเงินบางส่วนสำหรับเตรียม Scale-up พัฒนาร้านค้าต่อไป
3 วิธีตั้งราคาที่ SME ควรใช้ร่วมกัน
- ราคาพื้น (Cost-Based Floor) คำนวณต้นทุนเต็มทั้งหมดต่อหน่วย แล้วบวกกำไรขั้นต่ำที่ยอมรับได้ ราคานี้คือ “ราคาที่ต่ำที่สุดที่ห้ามขายต่ำกว่า” ไม่ใช่ราคาขายจริง
- ราคาอ้างอิงตลาด (Competitor Reference) ดูว่าคู่แข่งในตำแหน่งเดียวกันขายเท่าไหร่ แต่ห้ามลอกตาม ใช้เพื่อเข้าใจกรอบที่ลูกค้าคุ้นเคย
- ราคาจากคุณค่า (Value-Based Pricing) ถามว่าสินค้าของคุณช่วยลูกค้าประหยัดเงิน ประหยัดเวลา หรือได้อะไรมากแค่ไหน แล้วตั้งราคาเป็นสัดส่วนของคุณค่านั้น นี่คือวิธีที่ทำกำไรได้มากที่สุดและ SME ใช้น้อยที่สุด
ราคาที่ถูกต้องควรอยู่ระหว่างราคาพื้นกับราคาจากคุณค่าโดยใช้ราคาอ้างอิงตลาดเป็นตัวช่วยตัดสินใจว่าจะวางตำแหน่งตรงไหน
วิธีขึ้นราคาโดยไม่เสียลูกค้า
เจ้าของหลายคนรู้ว่าราคาต่ำไป แต่ไม่กล้าขึ้นเพราะกลัวลูกค้าหาย ผมแนะนำวิธีนี้
- ขึ้นพร้อมเพิ่มคุณค่า ปรับแพ็กเกจใหม่ เพิ่มบริการหลังการขาย หรือเพิ่มของที่ต้นทุนต่ำแต่ลูกค้ารู้สึกคุ้ม
- ทำ Tier ราคา มีรุ่นพื้นฐาน รุ่นมาตรฐาน รุ่นพรีเมียม ลูกค้าส่วนใหญ่มักเลือกรุ่นกลาง ซึ่งคุณออกแบบให้กำไรดีที่สุดได้
- ขึ้นกับลูกค้าใหม่ก่อน ลูกค้าเก่าใช้ราคาเดิมไปอีกระยะ แล้วค่อยปรับพร้อมแจ้งล่วงหน้
- สื่อสารอย่างตรงไปตรงมา บอกเหตุผล เช่น ต้นทุนวัตถุดิบขึ้น หรือคุณภาพที่ดีขึ้น ลูกค้าส่วนใหญ่เข้าใจมากกว่าที่คุณคิด
ในประสบการณ์ของผม ลูกค้าที่หายไปเพราะขึ้นราคาเล็กน้อย ส่วนใหญ่คือลูกค้าที่กำไรต่ำที่สุดและเรียกร้องมากที่สุดอยู่แล้ว
สัญญาณว่าคุณตั้งราคาต่ำเกินไป
- ลูกค้าแทบไม่เคยต่อรองราคาเลย
- คิวงานเต็มตลอดแต่เงินไม่เหลือ
- คู่แข่งที่คุณภาพใกล้เคียงขายแพงกว่าและยังมีลูกค้า
- ไม่มีงบพอจะจ้างคนช่วย ทั้งที่งานล้นมือ
- ใช้โปรโมชันลดราคาเป็นประจำเพื่อให้ยอดถึงเป้า
เช็กลิสต์ประเมินตัวเอง
ใช้รายการนี้ทบทวนราคาสินค้าหรือบริการของคุณ ถ้าตอบ “ไม่ใช่” หลายข้อ แปลว่าราคาของคุณอาจกำลังกัดกินกำไรโดยไม่รู้ตัว
- คำนวณต้นทุนต่อหน่วยครบทุกรายการ ไม่ใช่แค่ต้นทุนวัตถุดิบ
- ใส่ค่าแรงของเจ้าของไว้ในต้นทุนแล้ว
- รู้กำไรสุทธิต่อหน่วยของสินค้าขายดีห้าอันดับแรก
- รู้ว่าค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มและการชำระเงินกินกำไรไปกี่เปอร์เซ็นต์
- รู้ต้นทุนการหาลูกค้าใหม่หนึ่งรายจากช่องทางหลัก
- รู้ว่าลูกค้าเป้าหมายมองว่าสินค้าของคุณช่วยแก้ปัญหาอะไร และคุ้มค่าแค่ไหน
- มีสินค้าหรือแพ็กเกจมากกว่าหนึ่งระดับราคา
- ทบทวนราคาอย่างน้อยปีละครั้ง
- ไม่ต้องพึ่งโปรโมชันลดราคาทุกเดือนเพื่อให้ยอดถึงเป้า
- กำไรที่เหลือพอสำหรับจ้างคนเพิ่มและลงทุนการตลาดในอนาคต
สรุป
ราคาคือปัจจัยสำคัญและเป็นเครื่องมือที่ทรงพลังทางธุรกิจเพราะส่งผลต่อความต้องการลูกค้า กำไรของธุรกิจโดยตรง หากเราได้คิดอย่างรอบคอบจะส่งผลให้ธุรกิจมั่นคงในระยะยาว
หากต้องการวิเคราะห์โครงสร้างต้นทุนและออกแบบกลยุทธ์ราคาให้เหมาะกับธุรกิจของคุณ ทีม SME Go Beyond พร้อมช่วยคุณคำนวณตัวเลขจริงและวางแผนการปรับราคาอย่างเป็นขั้นตอน
